« وَلَقَدْ آتَيْنا بَنِي إِسْرائِيلَ الْكِتابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ » « 1 » . و اين گفتار ما منافات با آن ندارد كه احبار هم مكلف به حفظ و شهادت باشند و ميثاق از آنان نيز گرفته شده باشد زيرا مكلف بودن احبار به اينكه كتاب خدا را حفظ كنند مطلبى است و اينكه نتوانستند حفظ كنند و دچار غلط و اشتباه شوند مطلبى ديگر است و دين الهى همانطور كه بدون ثبوت تكليف شرعى و اعتبارى تمام نمىشود ، بدون ثبوت حقيقى و واقعى نيز تمام نمىگردد . پس ثابت شد كه در اين ميان مرحله و منزلتى وجود دارد كه ما بين منزلت انبيا و منزلت احبار است و آن عبارت است از منزلت ائمه معصومين ، و خداى تعالى از وجود چنين نسبتى خبر داده و فرموده : « وَجَعَلْنا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنا لَمَّا صَبَرُوا وَكانُوا بِآياتِنا يُوقِنُونَ » « 2 » . و اين مطلب كه منزلتى بين دو منزلت باشد با آيه زير كه اسحاق و يعقوب ( ع ) را ، هم پيغمبر دانسته و هم امام و فرموده : « وَوَهَبْنا لَه إِسْحاقَ وَيَعْقُوبَ نافِلَةً وَكُلًّا جَعَلْنا صالِحِينَ وَجَعَلْناهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنا » « 3 » منافات ندارد ، براى اينكه اجتماع نبوت و امامت در بعضى از افراد منافات ندارد با اين مطلب كه در بعضى ديگر جداى از هم باشد يعنى يكى پيغمبر باشد و امام نباشد و يكى ديگر امام باشد و پيغمبر نباشد . و ما در باره امامت مطالبى در تفسير آيه « وَإِذِ ابْتَلى إِبْراهِيمَ رَبُّه بِكَلِماتٍ » در جلد اول اين كتاب بيان كرديم . « 4 » و سخن كوتاه اينكه ربانيين و ائمه حد وسطى هستند بين انبيا و احبار ، و اين طائفه اگر به كتاب علم دارند علم به حق دارند و اگر شاهد بر آنند شهادتشان به معناى حقيقى و واقعى كلمه است . همه اينها كه گفته شد راجع به ربانيين و ائمه از بنى اسرائيل بود ليكن آيه شريفه دلالت دارد بر اينكه اگر ربانيين و ائمه از بنى اسرائيل ، داراى چنين منزلتى بودند به اين جهت بود كه حامل كتاب آسمانى تورات بودند ، به خاطر حفظ اين كتاب آسمانى خداى تعالى به آنان چنين مقامى را داد ، پس اگر كتاب آسمانى ديگرى نيز از ناحيه خدا نازل شود كه مشتمل

--> ( 1 ) با اينكه ما به بنى اسرائيل كتاب و حكمت و نبوت داديم . « سوره جاثيه ، آيه 16 » . ( 2 ) ما بعضى از ايشان را امامانى قرار داديم كه هدايت كردنشان از سنخه عالم امر بود چون داراى مقام صبر بودند و به آيات خدا يقين داشتند . « سوره سجده ، آيه 24 » . ( 3 ) ما به وى اسحاق و يعقوب را داديم كه نعمتى زائد بر ساير نعمتها بودند و همه را صالح قرار داديم و آنان را امامانى قرار داديم كه به امر ما هدايت مىكردند . « سوره انبياء ، آيه 73 » . ( 4 ) تفسير الميزان ( عربى ) ج 1 ص 279 - 273 .